Nabycie przez osobę fizyczną majątku tytułem spadku wiąże się z powstaniem skutków o charakterze podatkowym na gruncie ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z przepisami, opodatkowaniu podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na jej terytorium – tytułem dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego czy polecenia testamentowego.
Warto dodać, że podatkowi podlega również:
- nabycia praw do wkładu oszczędnościowego na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci,
- nabycia jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych otwartych lub specjalistycznych – również na wypadek śmierci uczestnika,
- a także nabycia majątku za granicą, jeśli w chwili otwarcia spadku nabywca był obywatelem polskim lub miał miejsce stałego pobytu w Polsce.
Zasady opodatkowania spadków i grupy podatkowe
W następstwie powyższych reguł powstaje zasadne pytanie: jakie obowiązki i w jakiej wysokości podatek obciąża podatnika w związku z nabyciem spadkowym. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na zasady opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn oraz na przynależność do tzw. grupy podatkowej.
Mianowicie, jeżeli spadkobierca przynależy do tzw. „zerowej” grupy podatkowej, tzn. jest małżonkiem, zstępnym, wstępnym, pasierbem, rodzeństwem, ojczymem lub macochą spadkodawcy – możliwe jest całkowite zwolnienie z podatku. Aby jednak z takiego zwolnienia skorzystać, podatnik – spadkobierca – musi dochować określonych warunków.
W przeciwnym razie, pomimo przynależności do wskazanej grupy osób najbliższych, będzie podlegał opodatkowaniu jako nabywca zaliczany do pierwszej grupy podatkowej.
Choć pozornie zagadnienie opodatkowania spadków i darowizn wydaje się proste, w praktyce jest to materia złożona i często wymagająca specjalistycznej wiedzy. Poza podstawowymi zasadami obowiązują bowiem liczne wyjątki – zwolnienia przedmiotowe, kwoty wolne od podatku czy szczególne zasady ustalania podstawy opodatkowania. W związku z tym w razie jakichkolwiek wątpliwości warto skorzystać z pomocy doradcy podatkowego lub prawnika specjalizującego się w prawie spadkowym, co może pozwolić uniknąć kosztownych błędów i przynieść wymierne korzyści finansowe dla podatników.
Warunki zwolnienia z podatku od spadków
Wymogiem zastosowania tej preferencji podatkowej jest dokonanie zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku.
Jeżeli dokumentem potwierdzającym nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych jest akt poświadczenia dziedziczenia lub europejskie poświadczenie spadkowe, termin ten liczy się od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.
Brak dokonania takiego zgłoszenia albo jego dokonanie po terminie pozbawia podatnika prawa do zwolnienia, a tym samym powoduje konieczność opodatkowania.
Zgłoszenie powinno obejmować wszystkie znane spadkobiercy przedmioty nabycia, bowiem zwolnienia można zastosować wyłącznie do tych elementów, które zostały właściwie zgłoszone. Samo zgłoszenie dokonuje się na formularzu SD-Z2, który może zostać złożony we właściwym urzędzie – w formie papierowej lub elektronicznej.
Obowiązki podatnika bez prawa do zwolnienia
Podatnik, który nie może skorzystać ze zwolnienia właściwego dla tzw. „zerowej” grupy podatkowej, również jest obowiązany do złożenia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego odpowiedniej deklaracji podatkowej, w której wykaże informacje wymagane do opodatkowania.
W tym wypadku zasadą jest, iż podatnik (np. spadkobierca) jest obowiązany do złożenia zeznania o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych na druku SD-3 (ewentualnie z załącznikiem SD-3A – gdy występuje kilku podatników, a zeznanie ma charakter wspólny) w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego.
W praktyce oznacza to miesiąc od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku albo od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.
W zeznaniu podatnik nie oblicza samodzielnie wartości podatku do zapłaty – wskazuje natomiast informacje pozwalające organowi ustalić jego wysokość. Podatek od spadków i darowizn wynika z decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe, doręczanej przez urząd skarbowy.
W decyzji tej organ ustala podstawę opodatkowania, grupę podatkową, stawki oraz ewentualne zwolnienia (np. w ramach ulgi mieszkaniowej). Ustalony w ten sposób podatek należy wpłacić w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.
Podatnik ma oczywiście prawo do złożenia odwołania od decyzji, jeśli ją kwestionuje.
Formularz SD-3 lub Formularz SD-3A
Chcesz wiedzieć więcej? – skontaktuj się z naszymi Ekspertami.
